Nàng Về Đến Cổng, Nhà Chồng Đang Phát Tang Nàng

Ta đứng sau liếp, tay sờ vào nửa cái chốt trong tay nải. Vết gãy ngọt lịm ấy, đến hôm nay mới có người gọi tên nó ra.

Còn một lời dặn. Gã Tần khai đến đây thì run bần bật.

"Người ấy dặn đúng một câu. Xe phải rơi ở vực Cửu Trượng dưới chân đèo Thạch Hào, không được rơi chỗ khác. Đoạn ấy sâu nhất, rơi xuống là... là không vớt lên được."

Ta đứng sau liếp, tay lạnh như nước đá, lần này trà gừng nào cũng không ấm nổi.

Không vớt được xác, thì quàn áo quàn trâm, tang trọn nhanh gọn, giấy sang tay sớm. Lão tính đến cả chuyện người ta vớt xác ta lên mất bao nhiêu ngày.

Về đến nhà, hắn hỏi ta một câu.

"Mai, dám nằm vào đó không?"

Ta nhìn cỗ quan tài. Trong ấy lót áo cưới của ta, cây trâm cưới của ta.

"Có gì mà không dám. Nằm trên áo cưới mình, tính ra là lần thứ hai."

Hắn nhìn ta một lúc, rồi gật. Không khen, nhưng cái gật ấy đáng hơn khen.

22

Ngày thứ bảy, giờ lành, lễ đóng đinh.

Sân trong sân ngoài chật người. Lý chính được mời đến chứng lễ, ngồi ghế trên. Người xướng lễ cất giọng, kèn trống nổi, Vương thẩm lại khóc vang như hát.

Nhị bá đứng hàng đầu, áo xám mới, mặt buồn đúng phép. Tay áo lão hơi cộm. Tờ giấy nằm trong ấy, chờ chiều nay ra sổ họ.

Ta nằm trong quan tài, trên lớp áo cưới của chính mình, nghe hết.

Người xướng lễ hô mời con cháu nhìn mặt vong lần cuối.

"Quàn y quan đấy. Làm gì có mặt mà nhìn."

Người xướng lễ đổi sang hô đóng đinh.

Búa vừa giơ lên.

Ta đẩy nắp.

Nắp quan tài bật sang một bên, rơi xuống đất đánh rầm.

Ta ngồi dậy giữa cỗ quan tài, áo trắng, tóc xoã, mặt trắng như vôi. Trắng thật, bảy ngày nằm kho không thấy nắng.

Cả sân lặng đi nửa nhịp thở, rồi vỡ ra.

Người hét, người quỳ rạp, kèn trống rơi loảng xoảng. Ai đó hô vong hiển linh, ai đó hô quỷ nhập tràng, giẫm cả lên nhau.

Vương thẩm ngất ngồi, miệng vẫn kịp niệm Phật.

Ta không nhìn ai. Ta nhìn thẳng nhị bá, cất giọng đều đều, chậm từng chữ, như người nói mà không thở.

"Ba mươi lượng."

"Bạc nén, đóng dấu chữ Hoà."

"Quán rượu Tam Thông, nói chuyện cách vách."

"Còn dặn một câu. Xe phải rơi ở vực Cửu Trượng, chỗ ấy sâu nhất."

Mỗi câu của ta, mặt lão trắng thêm một bậc, gậy trong tay lão run lên, đầu gậy gõ xuống nền gạch lạch cạch.

Lão lùi một bước, vấp bậc thềm, buột mồm gào lên.

"Không thể... ngươi phải nằm dưới vực Cửu Trượng rồi mà!"

Cả sân im phăng phắc.

Lý chính đứng dậy khỏi ghế, giọng vang khắp sân.

"Đèo Thạch Hào dài mười mấy dặm, vực lớn vực nhỏ đếm không xuể. Tin báo về trấn từ đầu chỉ nói xe rơi trên đèo. Rơi xuống vực nào, người nhà lên tìm ba lượt đến nay vẫn chưa định ra. Sao ông gọi thẳng được đúng cái vực sâu nhất?"

23

Nhị bá đứng như trời trồng, miệng há ra ngậm vào mấy lượt.

"Lão... lão chỉ nghe người ta đồn thế..."

Phu quân ta bước lên một bước, vòng tay với lý chính.

"Bẩm, nhà con có người làm chứng, có vật đối chứng, có sổ sách. Xin lý chính cho gọi vào đủ."

Gã Tần được giải từ trại trà vào, quỳ giữa sân, khai lại từ đầu. Ba mươi lượng, quán Tam Thông, lời dặn vực Cửu Trượng, và cái chốt trục bị khoét rỗng đêm trước ngày lên đường. Nó móc trong người ra nén bạc cuối cùng chưa tiêu, dâng lên.

Ta đặt nửa cái chốt nhặt được ở mặt đèo xuống cạnh nén bạc. Ruột gỗ rỗng một khoang bằng ngón tay, vết đục còn hằn từng đường, đúng như lời nó vừa khai.

Lão Quý bưng sổ quỹ hiệu trà ra, mở sẵn trang đánh dấu.

"Bẩm lý chính. Quỹ hiệu thiếu đúng ba mươi lượng, xuất kho hôm mười sáu, đúng hai hôm trước ngày đoàn xe lên đường, người lấy ký tên Nghiêm Khoan, nói là ứng đi mua trà sớm. Chuyến trà sớm ấy, đến giờ chưa thấy một cân trà nào về."

Nén bạc gã Tần dâng đặt cạnh trang sổ. Dấu chữ Hoà khớp nhau chằn chặn.

Phu quân ta không rút giấy trong áo mình ra. Hắn chỉ vái thêm một vái.

"Bẩm, tờ giấy sang phần hùn đang nằm trong tay áo nhị bá, ép nhà con ký từ chiều hôm qua, lúc người còn chưa chôn. Xin lý chính xét nốt tờ ấy, rõ ai cần nhà con chết."

Người nhà lý chính giữ tay lão, lấy cuộn giấy trong tay áo ra dâng lên.

Lý chính xem xong, quay sang hắn, hỏi một câu rất nặng.

"Ngươi biết vợ còn sống từ hôm nào? Biết mà không cáo quan, còn bày tang lễ lừa cả tông tộc, tội ấy tính sao?"

Hắn đáp, lưng vẫn thẳng.

"Bẩm, biết từ chiều hôm thứ hai. Cáo quan lúc ấy, không tang không chứng, kẻ kia chối một câu là xong, rồi rút êm ngồi chờ chuyến buôn sau. Con giữ tang, là giữ cho nó tin, để nó tự thò tay. Nay tang chứng đủ cả, người cũng nguyên vẹn, con xin chịu phạt khoản lừa tông tộc."

Lý chính nhìn hắn hồi lâu, rồi phất tay áo.

"Vợ ngươi mà chết thật thì tội to. Đằng này nó sống nhăn, lại lôi được kẻ mua mạng ra giữa thanh thiên. Khoản tang lễ, coi như bản chức chứng cho từ đầu. Trói Nghiêm Khoan, giải cả gã đánh xe, mai lên huyện."

Người nhà lý chính xông vào trói lão ngay bên cỗ quan tài rỗng. Trói bằng chính dải vải trắng tháo từ cổng.

24

Trước khi lão bị giải đi, ta đòi lại tờ giấy.

Ta cầm tờ giấy sang phần, giơ ngang mặt lão. Mực khô cong, khô từ mấy đêm trước. Ta xé một đường từ trên xuống dưới, giấy tốt, xé kêu đến sướng tai.

"Người chưa chết. Giấy xong sớm quá."

Lão cúi gằm, không dám nhìn. Ta nói nốt câu cuối, coi như tiễn.

"Còn ba mươi lượng bạc dấu Hoà ấy, ta sẽ tính vào phần hùn của lão. Mua mạng ta bằng bạc của ta, đời này lão chỉ giỏi mỗi khoản ấy."

Lão được giải ra cổng. Đám họ hàng dạt sang hai bên, không ai dám hé răng.

Vương thẩm tỉnh lại từ lúc nào, len lén đến gần, giọng ngọt như đường phèn.

"Dao nhi à, cái tủ ấy ta chỉ trông hộ thôi. Mai ta bảo người ta sang trả cọc."

Ta nhìn thẩm một cái, từ đầu đến chân, không đáp nửa chữ, quay đi.

Có những món nợ không đòi được bằng miệng. Để thẩm tự gánh lấy ánh mắt của cả họ hôm nay, thế là đủ.

A Tố đứng nép cột nãy giờ, thấy ta quay lại thì oà lên, khóc như mưa như gió, ôm chặt lấy ta.

"Phu nhân... phu nhân về thật rồi... giờ nô tỳ mới dám khóc..."

Ta xoa đầu nó, nghe nó khóc ướt cả vạt áo mà lòng khô ráo dễ chịu lạ thường.

Bảy ngày, cả trấn khóc ta. Đến giọt nước mắt thật đầu tiên, ta mới thấy mình sống lại.

Phu quân ta tháo khăn tang trên đầu, tự tay hạ tấm minh tinh trước cổng, gấp lại vuông vắn.

"Đốt?"

"Giữ. Treo trong buồng. Để nhớ đám tang này, ai khóc thật."

Hắn không cãi. Rồi hắn xắn tay áo đi thẳng xuống bếp.

Trưa hôm ấy, giữa gian nhà chính, cửa mở toang đón nắng, ta ăn một mâm cơm nóng. Cơm trắng, cá kho khô, canh nóng bốc khói, trà gừng rót tràn chén.

Ăn giữa ban ngày, giữa nhà mình, danh chính ngôn thuận. Hắn ngồi bên kia mâm, xới cơm cho ta, trả nợ giao kèo.

"Mặn hay nhạt?"

"Vừa."

Ăn cơm phu quân nấu, mặn nhạt gì cũng vừa.

25

Chiều, ngoài rào lại tiếng hai bà hàng xóm.

"Đấy, già này đã bảo mà. Người tốt trời không nỡ bắt."

"Bà thì biết cái gì. Đám này mà đem đi kể, thiên hạ lại bảo mình bịa."

Trong nhà, ta ngồi bên án thờ vừa dọn sạch, thắt một nút dây mới. Ba vòng, lệch trái.

Nút thứ bốn mươi bảy. Ta treo nó lên chỗ ban sáng còn đặt bát hương.

Hắn đi ngang, gỡ cái nút xuống, cất vào tay áo, sát bên ngực. Không nói gì.

Thôi thì, chỗ ấy cũng được.

Ngoại truyện

Về sau, có lần nàng hỏi ta, sao biết người trốn trong nhà là nàng, không phải trộm.

Ta không đáp. Có ba điều, ta chưa từng kể.

Một là viên sỏi chèn cửa sau. Sáng hôm thứ tư, nó nằm lệch chỗ cũ nửa ngón tay. Trộm vào nhà có tang không ai buồn chèn lại cửa, chỉ có người coi cái nhà ấy là nhà mình, ra vào mới tiện tay khép cho tử tế.

Hai là nàng tưởng mâm cơm là ta thử hay ta thương. Là cả hai.

Trà gừng cả nhà chỉ mình nàng uống, tay nàng quanh năm lạnh. Cơm vơi mà ấm trà cạn, thì người đang trốn trong nhà này mười phần là vợ ta.

Nàng uống cạn. Rồi hôm sau nàng xê cái chén mẻ ra giữa bậu cửa.

Ta thử nàng bằng ấm trà, nàng thử lại ta bằng cái chén. Vợ chồng nhà này, đến nghi nhau cũng nghi có bài bản. Đêm ấy ta ngồi bên quan tài rỗng mà suýt bật cười, may mà đang để tang, cười thì hỏng hết lễ.

Ba là xâu nút thắt. Bốn mươi sáu nút, ba vòng, lệch trái, cả trấn không ai thắt kiểu ấy. Hai ngày đầu ta đi dọc miệng vực, không tìm thấy gì ngoài sương; chiều hôm thứ hai, trạm dịch đưa đến một nút trơn.

Ta cầm cái nút ấy đứng giữa sân, sống lại còn nhanh hơn nàng ngồi dậy khỏi quan tài hôm đóng đinh.

Từ đấy ta hiểu một điều. Tang có thể giả, khóc có thể giả, đến ma cũng dựng giả được.

Chỉ có cái nút dây ba vòng lệch trái là thật.

Nhiều năm sau, đứa nhỏ trong nhà vớ được xâu nút treo đầu giường, đếm mãi không hết, quay ra hỏi ta.

"Cha, dây gì mà thắt lắm nút thế?"

Ta gỡ tay nó ra, treo xâu nút về chỗ cũ.

"Mỗi nút là một lần nương con báo với ta rằng nương còn sống. Ta đếm nút, sống hết một đời."

—————————

Người ta hay đo lòng nhau ở đám tang, xem ai khóc to nhất.

Đừng đo ở chỗ ấy. Nước mắt là thứ tập được, tập dăm đám là thạo.

Muốn biết ai thương mình, hãy nhìn lúc mình còn sống. Ai để phần cơm trên giá, ai tưới hộ chậu hoa không ai bắt tưới.

Khóc to nhất đám, có khi lại là người hỏi giá cái tủ sớm nhất.

—————————