Thêu Phượng Thành Gà

Người ta vào cung tuyển tú để đổi đời. Ta vào cung với đúng một việc: trượt, càng nhanh càng tốt.

Vòng dung mạo, ta vẽ mày thành hai con sâu róm. Vòng nữ công, ta thêu con phượng thành con gà. Vòng nào ta cũng tự tay đạp đổ, và vòng nào ta cũng... đậu.

Mãi sau này ta mới biết, giữa cung thành vàng son ấy, có một người đã giữ ta lại từ rất sớm. Không phải vì ta khéo. Vì trong mắt người ấy, ta là kẻ duy nhất không biết nói dối.

1

Lệnh tuyển tú về đến thôn Mai Khê vào một buổi sớm, đúng lúc ta đang đút cháo cho tổ mẫu.

Nhà ta ba đời sao trà. Cha nương mất sớm, cả nhà còn hai bà con, một đồi trà sau núi, một gian xưởng thơm mùi trà hong. Tổ mẫu loà đã sáu năm, tay sờ đâu cũng trúng, chỉ mắt là không thấy.

Trống thôn gõ ba hồi, gọi con gái các nhà ra sân từ đường nghe đọc danh sách. Ta bưng bát cháo theo ra, nghe đến cái tên thứ tư thì tay khựng lại.

"Tống Tiểu Mãn, mười sáu tuổi, chưa hứa hôn. Vào kinh dự tuyển."

Bát cháo trong tay ta sóng ra một ít. Cả đời ta chưa đi quá trấn dưới chân núi, nay bảo vào kinh.

"Thưa đại nhân, nhà dân nữ còn tổ mẫu loà, không ai chăm."

"Lệ là lệ. Con gái đủ tuổi chưa hứa hôn đều phải dự tuyển, trừ phi tàn tật."

Ta nhìn xuống hai tay mình, lành lặn đáng ghét. Cả sân từ đường khóc như mưa, nhà nào có con gái trong danh sách đều rầu rĩ. Riêng ta hỏi một câu làm quan sai nghẹn họng.

"Thưa, thế ai trượt thì được về đúng không?"

"Trượt thì... về."

"Trượt sớm về sớm, trượt muộn về muộn, đúng không?"

Quan sai nhìn ta như nhìn kẻ ngớ ngẩn, gật đầu. Mấy nhà bên cạnh đang khóc cũng quay sang nhìn, khóc không nổi nữa.

Ta bưng bát cháo về. Tổ mẫu ngồi chờ ở hiên, nghe tiếng chân đã hỏi trúng ngay.

"Có tên con rồi phải không."

"Có. Nhưng tổ mẫu yên tâm, con có cách."

"Cách gì?"

"Thiên cơ bất khả lộ." Ta đút thìa cháo tiếp, lòng đã có chủ ý.

Người khác vào cung để đậu. Ta vào cung để trượt. Mà đã định trượt, thì phải trượt cho nhanh, cho gọn, cho không ai muốn vớt.

2

Đêm trước ngày đi, tổ mẫu ngồi bên bếp, dúi vào tay ta một cây kim với cuộn chỉ đỏ.

"Con gái nhà mình vụng thêu. Mang theo, trong cung thiếu gì thì tự khâu."

"Con đi mươi hôm là về, thêu vá gì."

"Ừ. Về trước Đông Chí, con nhé." Bà sờ lên mặt ta, ngón tay chai đi từng đường, từ trán xuống cằm. "Cháo Đông Chí phải tay con nấu mới đúng vị. Con bỏ gừng trước gạo sau, người khác nấu xuôi tay, tổ mẫu nuốt không trôi."

"Con trượt nhanh lắm. Tổ mẫu cứ chờ."

Bà cười, khoé mắt loà nheo lại, tay vẫn nắm tay ta không buông. Sáu năm nay bà nhìn ta bằng hai bàn tay ấy, sờ tóc biết ta gầy hay béo, sờ mặt biết ta cười thật hay cười gượng.

Ta nói câu ấy chắc như đinh đóng cột, mà cổ họng tự dưng vướng vướng. May mà đêm tối, may mà bà không thấy.

Sáng sau xe đi, Lý thẩm hàng xóm nhận sang ở cùng trông bà. Ta giao chìa khoá xưởng trà, giao vại gạo, giao cả lọ đường phèn giấu trên gác bếp, dặn mỗi thứ ba câu.

Lên xe rồi, ta còn ngoái lại dặn với.

"Lý thẩm đừng cho tổ mẫu ăn mặn. Với lại củi ướt đừng đun, khói cay mắt bà."

"Mắt bà loà rồi còn cay gì nữa, con bé này."

"Loà thì vẫn cay chứ. Mắt không thấy đường chứ có phải không biết đau đâu." Ta cãi xong, xe đã lăn qua đầu dốc.

Ngoái lại lần cuối, thấy tổ mẫu đứng tựa cửa, hướng mặt theo tiếng bánh xe, hướng rất trúng. Bà không thấy ta, nhưng bà biết ta đang ngoái lại, tay bà giơ lên vẫy đúng phía.

Ta nắm chặt cuộn chỉ đỏ trong tay áo, tự nhủ nhanh thôi, trượt một vòng là về.

3

Vào cung, Phùng ma ma dạy lễ tuyên luật trước trăm tú nữ.

"Tuyển tú ba tháng, năm vòng. Dung mạo, nữ công, trà lễ, cầm kỳ, điện tuyển. Trượt vòng nào, thu xếp về vòng ấy, không được nấn ná."

Cả sảnh tái mặt. Riêng một đứa đứng cuối hàng mắt sáng rực, suýt nữa vỗ tay.

4

Vòng dung mạo, ta chuẩn bị kỹ nhất sảnh.

Người ta dặm phấn cho trắng, ta dặm lệch nửa mặt. Người ta kẻ mày lá liễu, ta vẽ hai con sâu róm đậm sì. Môi thì tô hẳn ra ngoài viền, đỏ choé một khoảng.

Đứng vào hàng, tú nữ hai bên liếc sang, đồng loạt lùi nửa bước. Phùng ma ma đi ngang, chân khựng lại, quạt trong tay kêu đánh phạch.

"Ngươi bôi cái gì lên mặt thế kia?"

"Thưa ma ma, phấn của cung phát."

"Phấn của cung không có tội. Rửa."

Ta bị lôi đi rửa mặt trước hai vị thượng cung chấm tuyển. Rửa xong, tai hoạ mới thật sự bắt đầu.

Bà thượng cung cầm tay ta lật qua lật lại, nhìn vết chai ở lòng bàn tay, gật gù. Bà kia vạch tóc xem gáy, xem răng, bấm thử bắp tay, càng xem càng ưng.

"Da dẻ mịn mà chắc, không phải loại ốm yếu. Tay biết làm lụng. Mắt sáng, răng đều, xương cốt tốt."

"Dân nữ là con nhà làm trà trên núi, thưa thượng cung. Quê mùa lắm."

"Quê mùa mà khoẻ mạnh, dễ sinh dưỡng." Bà thượng cung phẩy tay như đuổi ruồi. "Mặt mũi rửa ra thế này còn kêu gì nữa. Đậu."

"Thưa thượng cung, dân nữ còn ngáy to lắm. Ngủ ngáy như sấm, ở chung ai chịu nổi."

"Ngáy to là khí huyết đủ đầy. Tốt."

"Dân nữ còn ăn khoẻ nữa. Một bữa ba bát."

"Càng tốt. Cung không thiếu cơm."

Ta đứng chết trân giữa sảnh. Hai con sâu róm công cốc, phấn lệch công cốc, đến cái tật ngáy bịa ra cũng thành điểm son. Cái vòng chấm mặt mũi, cuối cùng đậu bằng bắp tay.

Về đến chỗ ở, các tú nữ nhìn ta bằng ánh mắt rất lạ. Có đứa còn lẩm bẩm, thủ đoạn cao thật, giả vụng để lọt mắt xanh.

Ta muốn kêu oan mà không biết kêu với ai.

5

Người duy nhất tin ta muốn trượt thật là Cố Uyển Nghi.

Nàng ở gian bên cạnh, con gái quan trong triều, dung mạo đứng đầu, nữ công đứng đầu, cả nhà đặt kỳ vọng lên vai, đêm nào cũng mất ngủ vì sợ trượt.

Ta thì mất ngủ vì sợ đậu. Hai đứa mất ngủ ngồi chung một bậc thềm, thành ra thân nhau.