Thêu Phượng Thành Gà

Đứng giữa điện, cầm chén trà, hai bước nữa là xong phận sự, lại quỳ xuống nói không dâng được, dù nói ra có thể mất mạng. Đến thêu, ngươi cũng không biết dối. Ngươi bảo trẫm buông tay sao đành."

"Nhưng tổ mẫu dân nữ..." Cổ họng ta nghẹn lại, mắt nóng lên. "Bà chờ cháo Đông Chí. Bà loà rồi, bệ hạ. Bà chỉ còn nhận ra người bằng hai bàn tay, mà tay dân nữ thì ở tận đây."

Thư phòng im rất lâu. Nắng trên án dịch đi một đoạn.

"Vòng cuối, ba ngày nữa." Cuối cùng ngài nói. "Ngươi muốn trượt, trẫm cho ngươi trượt, đường hoàng, không ai làm khó. Muốn đậu, tự ngươi bước lên, trẫm không kéo."

Ngài quay lại sau án, cầm bút, không nhìn ta nữa.

"Lần này, trẫm thật sự không nhúng tay. Lui đi."

Ta lui ra khỏi ngự thư phòng, nắng chiều đổ dài trên sân gạch. Đi được nửa đường, ta mới nhận ra mình quên mất một chuyện.

Quên hỏi, nếu ta trượt, chiếc khăn con gà kia, ngài có trả lại không.

24

Đêm trước điện tuyển, ta ngồi đếm vạch than sau tủ áo. Còn hai mươi ngày đến Đông Chí.

Trượt vòng này, lên xe, về kịp. Gừng trước, gạo sau, cháo nóng đặt vào tay tổ mẫu, mọi thứ tròn như ta tính từ ngày đầu.

Vậy mà ta ngồi đếm mãi, tự dưng không chắc mình đang đếm ngày về, hay đang đếm một thứ khác.

25

Điện tuyển vòng cuối, ba mươi tú nữ còn lại xếp hàng dưới thềm rồng. Thái hậu ngồi bên trái, ngài ngồi chính giữa, hỏi từng người một câu, đáp hay dở định cả quãng đời còn lại.

Uyển Nghi ứng đối trôi như nước chảy, được ban ngồi lại hàng đầu. Lui về, nàng nắm tay ta một cái thật chặt, không nói gì.

Đến lượt ta, cả điện bỗng có một thứ không khí rất lạ. Các tú nữ nín thở, Phùng ma ma nín thở. Hình như ai cũng đang chờ xem con điên thôn Mai Khê giở màn tự đạp đổ thứ năm kiểu gì.

Ta bước lên, quỳ xuống, hành lễ. Lần đầu tiên trong ba tháng, lễ của ta chậm, lưng thẳng, mắt cụp, chuẩn từng phân theo đúng lời Uyển Nghi dạy.

Dưới thềm có tiếng hít vào rất khẽ.

"Tống thị." Ngài hỏi, giọng đều như mọi lần. "Ngươi vào cung ba tháng, học được gì?"

"Bẩm bệ hạ. Dân nữ vào cung với đúng một việc: trượt." Cả điện ồ lên rồi im bặt. "Vòng dung mạo dân nữ vẽ mày thành sâu róm, được khen xương cốt tốt. Vòng nữ công dân nữ thêu phượng thành gà, được khen thật. Vòng trà lễ dân nữ pha trà kiểu quê, dâng trà thì gây hoạ lớn giữa điện. Vòng cầm kỳ dân nữ gảy khúc ru quê, làm thái hậu nương nương rơi nước mắt. Năm vòng, dân nữ phá bốn, đậu cả bốn."

"Vậy hôm nay ngươi định phá kiểu gì?"

"Hôm nay dân nữ không phá nữa." Ta ngẩng lên, nhìn thẳng lên ngai, nói câu mà ta đã nghĩ suốt một đêm trắng. "Bốn vòng trước, người ta giữ dân nữ lại. Vòng này, dân nữ xin tự mình bước lên. Xin được đậu một lần, bằng lòng mình."

Điện lớn im như tờ. Thái hậu nhìn ngài. Ngài nhìn ta, rất lâu, ánh mắt có thứ gì đó vừa thả lỏng ra, như người buông được một hơi thở nén đã lâu.

"Chỉ vậy thôi?"

"Bẩm, còn một câu to gan." Ta dập đầu, nói nốt phần liều nhất đời mình. "Tổ mẫu dân nữ loà, ở thôn Mai Khê, chỉ còn nhận người bằng hai bàn tay. Dân nữ ở lại đây, không xin vinh hoa, chỉ xin bệ hạ cho tổ mẫu được ở gần, để tay dân nữ còn nấu được cho bà bát cháo Đông Chí. Bà chờ cháo của dân nữ. Cả đời bà chỉ chờ có thế."

Nói xong, trán ta chạm nền điện lạnh, không dám ngẩng.

Trên kia lặng một lúc. Rồi ta nghe tiếng thái hậu, nghèn nghẹn, quay sang ngài.

"Hoàng đế. Đứa nhỏ này xin cả điện rồng một bát cháo. Ai gia sống sáu mươi năm, chưa nghe ai xin thứ gì nhỏ đến thế, mà nặng đến thế."

26

Ngài chuẩn tấu ngay giữa điện, từng khoản rành mạch như đã tính sẵn từ lâu.

Ban một toà viện nhỏ sát cửa cung phía nam, có vườn, có bếp riêng, đón tổ mẫu ta về ở, sai người theo hầu hai bên. Cho ta mỗi tuần trăng được ra viện hai lần thăm nom, lễ tiết được ra ở lại.

Sắc phong ta làm tài nhân, ở một viện có mảnh đất trống sau nhà.

Lương công công tuyên chỉ mà giọng cứ vấp, chắc lão cũng chưa tuyên cái chỉ nào lạ thế bao giờ: nửa trên phong hiệu trang trọng, nửa dưới toàn viện, vườn, bếp với đường đi thăm bà.

"Đất ấy," ngài nói, mặt vẫn nghiêm mà mắt thì không nghiêm nổi nữa, "trồng trà được."

Ta quỳ tạ ơn, tai ù đi, chỉ nghe rõ nhất câu cuối cùng ngài nói, giọng hạ thấp xuống, chỉ đủ cho thềm trên nghe.

"Từ nay, nàng không phải chọn nữa."

Lui xuống, Uyển Nghi ôm chầm lấy ta giữa hàng, khóc trước cả ta. Nàng được chỉ hôn cho một vị quan trẻ ở hàn lâm, coi như toại nguyện cả nhà, vậy mà nước mắt hôm ấy, nàng dành khóc hộ ta.

"Muội trượt suốt ba tháng." Nàng vừa khóc vừa cười, lau mắt cho ta trước rồi mới lau cho mình. "Đến lúc muốn đậu một cái, lại đậu cao nhất bọn tỷ. Về sau ai hỏi bí quyết tuyển tú, tỷ biết trả lời sao đây."

"Tỷ cứ bảo: thêu một con gà."

Phùng ma ma đi ngang, dừng lại trước mặt ta, nhìn từ đầu xuống chân, cái nhìn soi kỹ như hôm đầu chấm dung mạo. Ta tưởng bà sắp gõ nốt cái thước còn nợ từ buổi học trà. Bà chỉ nói bốn chữ, rồi đi thẳng.

"Không phí của trời."

27

Xe đón tổ mẫu về đến nơi trước Đông Chí ba ngày.

Ta đứng chờ ở cổng viện từ sớm, đứng đến tê chân, tay ủ sẵn một bọc hạt dẻ nướng cho ấm. Xe dừng, Lý thẩm đỡ bà xuống, bà đứng vịn thành xe, nghiêng đầu nghe ngóng.

"Tổ mẫu."

Ta gọi một tiếng. Chỉ một tiếng, bà đã hướng đúng về phía ta, hai tay giơ ra trước, như sáu năm nay vẫn thế. Ta chạy tới, cúi đầu vào giữa hai bàn tay ấy.

Ngón tay chai của bà đi từng đường trên mặt ta, từ trán xuống cằm, chậm rãi như đọc một trang giấy. Đến cuối, bà cười.

"Béo ra. Trong cung cơm chắc ngon."

"Con ăn một bữa ba bát. Người ta khen con dễ nuôi."

Bà cười thành tiếng, sờ xuống vai ta, xuống tay, rồi chạm phải chiếc khăn ta dắt bên đai.

Ngón tay bà dừng lại, lần theo từng đường chỉ, cái mào, ba cọng đuôi, mấy chấm thóc.

"Con gà này... thêu đẹp."

"Tổ mẫu ơi, cả cung bảo nó xấu nhất trăm năm."

"Đẹp." Bà nói chắc nịch, ngón tay đặt lên cái mào đỏ. "Tay vụng mà chỉ ấm. Giống hệt tay nương con ngày trước. Vụng y hệt, ấm y hệt."

Ta ôm bà giữa cổng viện, không nói được câu nào nữa. Gió đông thổi qua, mà hai bàn tay loà ấy đặt trên lưng ta, ấm như bếp lửa nhà mình.

Đông Chí năm ấy, ta nấu cháo trong gian bếp của viện nhỏ. Gừng trước, gạo sau. Ngài ghé qua không báo trước, áo thường xanh sẫm, ngồi xuống ghế gỗ như một người nhà.

Tổ mẫu loà, không biết đang ngồi cùng bàn với thiên tử. Bà chỉ nghe giọng, gật gù bảo công tử này nói năng thật thà, hợp với con bé nhà bà lắm.

Ngài nhìn ta. Ta nhìn nồi cháo. Không ai đính chính.

Ngoại truyện

Về sau trong cung có một giai thoại, cung nhân truyền tai nhau mãi.

Rằng dâng thứ gì lên ngự tiền cũng được, riêng đồ thêu phượng là hay bị trả về. Có lần nội vụ phủ dâng bình phong thêu trăm phượng triều dương, ngài xem xong chỉ phán một câu: "Nhiều phượng quá. Thiếu thật."

Còn trong tẩm điện, người ta bảo có treo một bức thêu nhỏ, khách đến không ai được xem. Có lần thái hậu hỏi treo gì mà giữ kỹ vậy, ngài đáp gọn: "Một con gà."

Ta nghe kể lại, chỉ cười.

Cả cung này thêu phượng, mong được người trên nhìn tới. Ta thêu hỏng một con gà, lại thành người được giữ lại.

Về sau ta mới hiểu, ngài chưa từng chọn giữa gà với phượng.

Ngài chọn một câu nói thật, giữa nơi cả trăm nghìn câu đều đã gọt sẵn từ trước khi cất lên.

—

Trên đời có những người không biết nói lời gọt sẵn. Nghĩ sao nói vậy, dại cũng nói, thiệt cũng nói, đến giả vụng cũng giả không nên hồn.

Họ hay bị chê thẳng quá, vụng quá, khó sống. Nhưng người ta có thể nghi trăm lời khéo, chứ ít ai nỡ phụ một lời thật.

Chúc những ai vụng miệng mà thật lòng, rồi sẽ gặp được một người nghe ra cái quý trong cái vụng ấy, và giữ chặt không buông.

—