Vua Chỉ Được Ăn Ba Gắp, Nàng Dọn Một Món Thành Ba Đĩa

Trong cung có một cái lệ: bàn ngự bày bao nhiêu món cũng được, nhưng mỗi món, vua chỉ được ăn ba gắp.

Gắp thứ ba vừa đặt xuống, món ấy lập tức bị dọn đi. Để không ai trong thiên hạ biết vua thích ăn gì. Người ta hại nhau bằng chính cái miệng của nhau, chuyện ấy sách nào cũng chép.

Ta vào ty ngự thiện được mười hôm thì bắt đầu lách cái lệ ấy.

Không phải vì bệ hạ. Vì ông già đứng bếp.

1

Ta tên Chung Đạm, người huyện Tuy Dương, vào cung năm mười sáu tuổi. Ba năm đứng dãy sau rửa bát. Mười hôm trước mới được nhấc lên chân bưng khay ở ty ngự thiện.

Bưng khay nghe thì oai. Thật ra là nghề đếm.

Đếm bậc thềm để chân không vấp. Đếm hơi nóng để canh còn bốc khói khi đặt xuống. Và đếm gắp.

Khay từ bếp lên điện đi qua ba sân, hai cổng, bốn mươi mốt bậc thềm. Mùa này gió trở, đi chậm một khắc là canh nguội, đi nhanh một khắc là canh sánh ra vành bát. Người bưng khay giỏi là người mà cái khay lên đến nơi trông như vừa mới múc.

Việc ấy ta học ba hôm là thuộc. Cái khó nằm ở khoản sau.

"Nhớ lấy," bà quản sự dặn ta hôm đầu, "mắt nhìn đũa, đừng nhìn mặt rồng. Gắp thứ nhất, gắp thứ hai, gắp thứ ba. Đũa ngài vừa rời món nào lần thứ ba, món ấy phải rời bàn trước khi ngài kịp nhìn nó lần nữa."

Ta hỏi vì sao.

"Vì cái miệng là chỗ dễ chết nhất của con người. Biết hoàng thượng thích ăn gì, kẻ muốn hại ngài chỉ cần bỏ thứ cần bỏ vào đúng một món. Không ai biết ngài thích gì, thì bỏ vào đâu?"

Bà nói xong còn chép miệng thêm một câu.

"Với lại, thích một thứ mà ai cũng biết, trong cung này, là dại."

Bàn ngự mỗi bữa hơn hai mươi món. Món nào cũng chỉ đi được ba gắp.

Ăn kiểu ấy, no thì có no. Ngon thì ta không biết.

Chân bưng khay của ta cũng chưa chắc đã ấm chỗ. Ty thiện mười năm mới khuyết một chân, đứa nào lên cũng có người đỡ sau lưng. Ta không có ai đỡ, lên được là nhờ cái nết chịu khó, mà bà quản sự cũng nói trước: ba tháng đầu hễ sẩy một cái khay, về chỗ cũ.

Về chỗ cũ nghĩa là về đời rửa bát. Nước lạnh mùa đông cắt tay, mười ngón sưng đỏ như củ gừng non. Ta rửa ba năm, đủ rồi.

Còn ta, mười hôm chân mới, ta có cái tính của người huyện Tuy Dương: đến chỗ lạ, việc đầu tiên là dò xem trong nhà ai là người không nên để mất lòng.

Ở ty ngự thiện, người ấy không phải bà quản sự.

Là ông già đứng bếp.

2

Lão Bạch nấu bếp ở ty này hai mươi năm. Tay ông chai như vỏ cây, ngón út bên trái mất một đốt, nghe nói vì chặt xương từ thuở còn trẻ.

Cả ty gọi ông là ông, không ai dám gọi trống tên. Đến bà quản sự cũng phải nể ba phần.

Mỗi ngày ông nấu hơn hai mươi món. Món nào dọn xuống ông cũng chỉ liếc một cái rồi thôi.

Trừ một món.

Canh cải nấu gừng.

Món ấy ngày nào cũng có mặt trên bàn ngự, và ngày nào cũng về gần nguyên. Ba gắp, rồi thôi. Bát canh còn đầy quá nửa.

Hôm nào bưng bát ấy xuống, mặt ông cũng sầm như trời sắp mưa. Ông không mắng ai. Nhưng ông sầm mặt thì cả dãy bếp nín thở, dao thớt khua khẽ hẳn đi, con bé A Điềm rửa rau cũng không dám hát.

"Sáu năm rồi đấy," bà quản sự nói nhỏ với ta. "Món gì ông ấy cũng từng bỏ, từng đổi, từng chê chính tay mình nêm vụng. Chỉ món canh cải ấy là chưa từng. Ngày nào cũng nấu, nấu như thể có người dặn."

Ta hỏi ai dặn.

Bà lườm ta một cái, bảo mới vào mười hôm thì lo đếm gắp cho sạch, hỏi lắm thế.

Hỏi bà không được, ta đi hỏi A Điềm. Con bé vào ty trước ta hai năm, chuyện gì cũng biết một nửa.

"Muội chỉ nghe đồn thôi nhé." Nó thì thào, mắt láo liên. "Người ta bảo hồi ông mới lên bếp chính, món đầu tiên ông nấu là món ấy. Nấu xong ông đứng nhìn cái bát, đứng lâu lắm. Từ đấy ngày nào cũng nấu."

"Thế thôi à?"

"Thế thôi. Tỷ muốn nghe nhiều hơn thì đợi muội đi lĩnh than, con bé ty giặt là nó thạo chuyện lắm."

Ta nghe xong chỉ nhớ được một điều: món ấy có gốc. Mà gốc ở đâu thì cả ty đoán mò sáu năm chưa ra.

Ta lo chứ. Ta lo đúng cái việc của người mới: muốn đứng vững ở dãy này, phải làm sao cho ông già ấy thôi sầm mặt.

3

Bữa trưa hôm ấy ta nhìn thấy một chuyện.

Đũa vua đặt xuống sau gắp thứ ba, đúng lệ, không sớm không muộn. Nhưng mắt vua còn ở lại trên bát canh cải thêm nửa nhịp.

Nửa nhịp thôi. Người không làm nghề đếm sẽ không thấy.

4

Tối ấy ta xuống bếp, đứng cạnh ông lúc ông mài dao.

"Ông này. Canh cải nấu gừng, tách ra làm ba món được không?"

Ông không ngẩng lên. "Nói nghe thử."

"Cải chần, chấm tương gừng, một đĩa. Canh gừng thả cải, một bát. Cải xào suông, rắc gừng sợi, một đĩa. Ba món, ba tên, ghi thực đơn ba dòng."

"Ba dòng." Ông mài xong lượt dao, ngẩng lên nhìn ta. "Rồi sao?"

"Rồi mỗi món ba gắp. Ba ba là chín."

Bếp im mất một lúc. A Điềm đứng vo gạo quên cả vo, hai mắt tròn xoe nhìn hết người này sang người kia.

"Nấu ăn không phải trò chữ." Ông gắt. "Món là món. Tách ra ba, còn gì là canh cải nấu gừng."

"Thì không còn." Ta nói. "Nhưng người ăn được chín gắp."

Ông ngừng tay mài.

"Ta hỏi ngươi một câu cho thật. Ngươi mới chân ướt chân ráo, bày cái trò này, được cái gì?"

"Được lòng ông." Ta nói thẳng. "Ta không có ai đỡ sau lưng. Ở dãy này, ông sầm mặt thì ta khó sống, ông mát mặt thì ta dễ thở. Với lại món của ông ngày nào cũng về gần nguyên, ta trông mà sốt ruột thay."

Ông nhìn ta chằm chằm, rồi bật ra một tiếng khịt mũi, nửa như cười.

"Con nhà ai dạy mà thật thà kiểu hàng chợ thế không biết."

"Nương ta dạy. Nương bảo nói dối thì phải nhớ lâu, nhà ta trí nhớ kém, nói thật cho đỡ tốn sức."

Ông cúi xuống mài tiếp. Mài lâu hơn cần thiết.

Rồi ông hỏi, giọng vẫn gắt như cũ.

"Cải chần thì chần bao lâu, nói ta nghe."

"Nước sôi già, đếm đủ mười, vớt."

"Mười hai." Ông nói.