Vua Chỉ Được Ăn Ba Gắp, Nàng Dọn Một Món Thành Ba Đĩa

Người bưng cố định, cung nữ Chung Đạm.

Cả ty quay ra nhìn ta. Ta đứng đó, tay còn cầm cái giẻ lau khay.

Đêm bị hỏi ở sân bếp, ta có đúng một câu không đáp nổi: mạng ta thì ta dám đặt, mà ai cho phép ta đặt. Tờ chỉ ấy dài bốn dòng, và bốn dòng ấy đáp đúng vào câu ta không đáp được.

Bà quản sự là người hoàn hồn trước nhất. Bà cầm tờ chỉ săm soi ba lượt, lẩm bẩm mấy chục năm nay chưa từng thấy hoàng thượng ra chỉ dụ xuống ty vì một món ăn.

Rồi bà nhìn ta, cái nhìn rất lạ, nửa muốn mắng, nửa muốn vái.

"Từ mai đi đứng cho ta cẩn thận vào nhé. Bậc thềm thứ ba chỗ điện ấy vênh, giờ mà sẩy chân thì không phải về rửa bát nữa đâu."

Đới công công đến nhận chỉ về sao lục. Ông đọc xong, gấp sổ lại. Lần này không thấy cái cười đáng sợ nữa.

"Món có người nếm trước, nếm ngay trước mặt rồng, thì sổ thử độc của nô tài sạch." Ông nói, nửa với bà quản sự, nửa như nói với trời. "Tờ bẩm về Nội Vụ phủ, nô tài vẫn nộp. Nộp kèm đạo chỉ này. Người ta lo cái ăn của chủ đến nước ấy, sổ sách còn đòi gì nữa."

Đi ngang qua ta, ông dừng lại một nhịp.

"Chung Đạm. Cãi chữ với ta mà toàn mạng, trong cung này ngươi là đứa thứ hai."

Ta chưa kịp hỏi đứa thứ nhất là ai thì ông đã đi.

Lão Bạch đứng trong bếp cười khùng khục, bảo đứa thứ nhất năm xưa cãi xong bị điều đi quét kho ba tháng, ngươi liệu cái thần hồn.

Tối ấy dãy bếp làm một bữa nhỏ mừng ty thoát nạn, mỗi người góp một món. Bà quản sự với lão Bạch ngồi cạnh nhau, vẫn chưa thèm nhìn mặt nhau, nhưng bà gắp cho ông một miếng vịt, ông chan cho bà một muôi canh.

A Điềm ghé tai ta, bảo hai người này cãi nhau bằng chữ mà làm lành bằng đồ ăn, đúng là người của ty thiện.

22

Bữa đầu tiên của món không tên, bếp nấu canh cải gừng. Còn ai vào đấy nữa.

Lão Bạch đứng bếp lượt cuối trước ngày về, tự tay nêm, nêm xong lùi ra nhường chỗ cho ta múc.

"Bưng cho vững," ông dặn, như dặn mọi hôm. Rồi ông thêm một câu không như mọi hôm. "Món này từ mai là của ngươi. Nấu cho ai, chừa cho ai, ngươi tự biết."

Ta bưng lên, đặt xuống góc bàn, chỗ không nằm trong phép bày món. Rồi ta làm cái việc chưa cung nữ nào từng làm giữa gian điện ấy.

Cầm thìa, múc một thìa canh, nếm. Trước mặt vua.

Canh nóng, gừng cay, cải ngọt hậu. Tay ta run đúng một cái rồi thôi.

"Bẩm, canh vừa."

Vua nhìn cái thìa, rồi nhìn ta. Lâu.

"Món không tên, không chép sổ, không ai đếm gắp." Vua nói. Rồi giọng hạ xuống, bỏ mất chữ trẫm, như người ta cởi bỏ lớp áo ngoài. "Ta hỏi ngươi một câu. Món này, ngươi bưng được tới già không?"

Gian điện im. Ta nghe rõ cả khói canh đang bay.

Phép tắc dạy ta phải thưa nô tỳ không dám. Nghề của ta dạy khác.

"Bẩm, nghề bưng khay có ba việc. Đường bưng phải thuộc. Tay bưng phải vững. Và món trên khay, nhạt mặn thế nào, người bưng nếm trước, chịu trước." Ta cúi đầu. "Ba việc ấy, nô tỳ làm được tới già."

"Ừ."

Một chữ, như hôm nào.

Nhưng hôm nay đôi đũa đi thẳng vào bát canh.

Gắp thứ nhất. Gắp thứ hai. Gắp thứ ba.

Gắp thứ tư.

Sáu năm, gắp thứ tư đầu tiên.

Nữ quan ghi ngự chú cầm bút khựng lại, không biết nên chép hay không. Chép thì lộ, không chép thì thiếu.

Cuối cùng nữ quan hạ bút ghi đúng bốn chữ: món không tên, vừa.

Ta đứng bên, mắt nhìn đũa theo đúng phép, miệng muốn cười mà phải nén. Nghề của ta không cho cười giữa gian điện.

Về sau A Điềm cứ gặng hỏi hôm ấy thế nào. Ta chỉ kể được đúng một câu.

Hôm ấy canh vừa.

23

Cuối tháng, lão Bạch về quê.

Ông đi gọn nhẹ, gói ghém chỉ một tay nải. Con dao thái gừng cũ, cán mòn vẹt đúng khuôn bàn tay ông, ông để lại trên thớt của ta, không nói một lời nào.

Ta tiễn ông ra đến cổng ty, chỗ người ngoài ty không được bước qua. Ông xua tay bảo về đi, rồi đi thẳng, không ngoái lại.

Người ở cung lâu, ai cũng học được cách đi không ngoái. Ngoái một cái là hai mươi năm đổ ập xuống vai, gánh sao nổi.

Ta nấu món không tên mỗi ngày. Ai nếm cũng khen.

A Điềm được đôn lên chân rửa cải, học thái gừng, thái mãi sợi vẫn thẳng đuột. Nó cáu, hỏi sao tay tỷ cong được mà tay muội không cong.

Ta bảo nó đừng vội. Cái cong ấy không nằm ở tay. Nó nằm ở chỗ khác, thái đủ mười năm khắc mọc ra.

Chỉ ta biết nó mới gần giống. Cái vị còn thiếu ấy đã theo ông ra khỏi cổng cung rồi. Hỏi khắp thiên hạ, chắc gì còn ai gọi được tên nó ra.

24

Trong ba cái đĩa của trò ba đĩa ngày trước, có một cái mẻ ở vành, lẽ ra phải loại từ lâu.

Vua lệnh giữ lại, dùng riêng cho món không tên.

Cung nhân thấy lạ, có người đánh bạo hỏi, đồ ngự sao lại dùng đĩa mẻ.

Vua đáp gọn.

"Món không có tên, thì lệ không đếm được."

Người hỏi nghe xong càng không hiểu. Ta đứng sau, hiểu.

Và thấy cái đĩa mẻ ấy lành hơn mọi cái đĩa lành trong cung này.

Ngoại truyện

Ở đây không có triều thần, nên ta xưng ta.

Ta biết trò ba đĩa từ bữa đầu tiên.

Chín gắp mà vị y như một món. Vị thì ta nhận ra ngay.

Nhưng thứ làm ta đặt đũa xuống không phải là vị. Sáu năm nay gừng ấy nằm dưới đáy bát, nấu nhừ trong nước canh, ta chỉ ngửi được mùi của nó. Hôm ấy trên bàn có thêm một đĩa cải xào, và gừng nằm ngửa trên mặt đĩa, thái sợi, sợi nào cũng cong như cái móc câu.

Ta không biết cách thái ấy là của một huyện hay của riêng một người. Ta chỉ biết lần cuối ta nhìn thấy nó là ở góc bếp dãy nhà sau, và người ngồi thái nó đã mất sáu năm.

Bữa ấy ta ngồi ăn, nghe trong ngực mình có một thứ gì vừa bị xô nghiêng.

Ta không hỏi. Hỏi, thì trò ấy phải dừng.

Ta chỉ hỏi một câu, hỏi tên món. Nữ quan ghi ngự chú ngồi sau lưng ta, bút cầm sẵn.

Món có tên thì sổ có dòng, sổ có dòng thì việc ấy thành việc trong lệ.

Ta trả cho nàng một cái tên để nàng có chỗ mà đứng.

Về sau chính cái tên ấy suýt giết nàng. Ta tính được nhiều việc, riêng việc ấy tính hụt.

Ta thuộc bốn điều về kẻ bưng khay.

Tiếng đế giày nàng chạm bậc thứ ba bao giờ cũng nhẹ hơn hai bậc đầu, vì bậc ấy vênh. Nàng đếm gắp bằng mắt, tưởng không ai biết, mà mỗi lần đếm, đầu nàng lại gật theo rất khẽ.

Trong ba cái đĩa hôm ấy có một cái mẻ vành. Bữa nào nàng cũng xoay cái vành mẻ vào phía trong, xoay ngay từ lúc đặt xuống, tưởng ta không nhìn thấy.

Và hôm nàng dọn ba đĩa về lại một bát, tay nàng đặt xuống nhẹ hơn mọi hôm, như đang đặt xuống một điều vừa hiểu ra.

Người dạy ta ba chữ đầu tiên không phải thái phó. Là nương ta, dạy bằng que củi viết lên tro bếp.

Người dặn ta hai điều. Chữ học được thì cứ học. Còn đói, thì phải nói với nương, đừng nói với ai khác.

Ta làm vua, điều thứ nhất giữ được. Điều thứ hai, sáu năm nay không còn ai để làm theo.

Nay mỗi bữa có một người nếm canh trước mặt ta. Nàng tưởng nàng nếm nhạt mặn. Thật ra nàng đang trả lại cho ta điều thứ hai: có nàng đứng đấy, ta đói được phép nói ra.

Còn chuyện ba gắp, trẫm vẫn giữ, à không, ta vẫn giữ. Với mọi món trên đời, trừ một món không có tên.

Lệ chỉ đếm được thứ có tên. Cái này nàng dạy ta, bằng ba cái đĩa.

Nhiều năm sau, con bé A Điềm thành bà quản sự, dẫn đứa cung nữ mới đi nhận việc. Đứa mới thấy cái đĩa mẻ trên khay, hỏi sao mãi chưa thay.

A Điềm đáp đúng câu nó học được từ hoàng hậu.

"Đồ trong cung, cái gì lành là của lệ. Cái gì mẻ, là của người."

Có những người cả đời được thiên hạ nhìn. Nhìn cái áo, nhìn cái ghế, nhìn cái danh.

Còn hôm nay người ấy thèm một bát canh, đang nhịn cái gì, giấu cái gì, thì không ai buồn hỏi.

Mong bạn có một người hỏi mình câu ấy. Và mong bạn là người hỏi.