Vua Chỉ Được Ăn Ba Gắp, Nàng Dọn Một Món Thành Ba Đĩa

Mười tuổi còn sang được, quá mười lăm thì không thấy sang nữa. Bà không hỏi vì sao, cũng không nhắn ai lấy một lời." Ông cời than. "Bà cứ nấu. Ngày nào cũng một nồi, ăn phần mình rồi đậy lại một góc, để đấy qua đêm. Sáng ra nguội ngắt thì bà ăn nốt."

Ta ngồi thẳng người lên.

"Đậy lại một góc."

"Ừ. Già này có hỏi bà chừa cho ai. Bà bảo chừa quen tay mất rồi." Ông cời than tiếp. "Chừa như thế cho đến ngày bà mất."

"Thằng bé ấy được đưa đi nơi khác nuôi dạy," ta nói, nghe tiếng mình khản đi. "Rồi đến một tháng nào đó có một tờ chỉ xuống ty thiện, bắt giữ món canh này quanh năm. Chỉ dụ thì không phải ai muốn viết cũng viết được."

Ông không nhìn ta.

"Ngươi nói nốt đi."

"Nói nốt thì phải nói ra một cái tên. Ở chỗ này, cái tên ấy không nói ra được."

"Ừ." Ông gật. "Cho nên hai mươi năm nay già này cũng chưa nói ra lần nào."

Rồi ông nói tiếp, giọng đều như kể chuyện nhà ai.

"Rồi bà mất. Mất trước ngày thằng bé lên ngôi có bốn tháng. Tháng đầu tiên của triều mới, có chỉ xuống ty thiện: giữ món canh cải trong thực đơn quanh năm. Cả ty không ai hiểu. Già này hiểu. Nên già này ở lại. Sáu năm, nấu đúng một nồi canh mỗi ngày, đúng cái vị học trộm được."

Ta ngồi im. Than trong lò kêu lép bép.

"Thế còn ba gắp..."

"Ba gắp là lệ chung. Nhưng với món ấy, là ngài tự đặt cho mình." Ông nói. "Ăn quá ba gắp, người ta biết ngài thích. Biết ngài thích, người ta sẽ đào cho ra vì sao. Đào ra vì sao, thì cái tên người đàn bà phận thấp ấy bị lôi ra giữa triều, thành chỗ cho kẻ này kẻ nọ vin vào mà mưu việc của họ. Ngài đói sáu năm, là để bà được nằm yên."

Ta cúi xuống nhìn hai bàn tay mình.

Chín gắp. Ta đã tưởng ta cho vua ăn no.

"Con bé Tuy Dương." Ông gọi ta, lần đầu bằng cái tên ấy. "Gừng ngươi thái cong giống của bà lắm. Hôm đầu nhìn thấy, già này suýt đánh rơi dao."

Đêm ấy hai người ngồi bên lò đến khuya. Ông kể thêm được dăm chuyện vụn: bà thích cải non hơn cải già, mùa đông hay giấu cho thằng bé một củ khoai nướng trong tro, và câu bà nói nhiều nhất đời là ăn đi, ăn thêm đi.

Toàn chuyện không đáng một dòng sử. Vậy mà có người nhớ hai mươi năm.

18

Gần sáng ta mang tờ thực đơn cũ trả về kho, xếp vào đúng chồng cũ, phủi cho bụi rơi lại chỗ bụi.

Trưa hôm sau, ta dọn bàn ngự.

Thực đơn hôm ấy, chỗ ba dòng, ta ghi lại một dòng. Canh cải nấu gừng.

Một bát, đầy, khói bốc thẳng. Gừng thái sợi cong. Ta đặt bát xuống đúng chỗ cũ của nó sáu năm nay, rồi lui về chỗ đứng.

Đũa vua đi một vòng các món, rồi dừng lại trước bát canh. Dừng lâu hơn nửa nhịp.

Vua ngẩng lên.

Sáu năm nay, mười mấy hôm nay, người ngồi ở cái bàn ấy chưa từng nhìn kẻ bưng khay. Kẻ bưng khay là cái cột, cái rèm, là một phần của gian điện.

Hôm nay vua nhìn ta. Không hỏi gì. Chỉ nhìn, như hôm ta nhìn ra nửa nhịp của đôi đũa.

Ta cúi đầu, tai nóng ran, tự nhắc mình bằng đúng lời bà quản sự hôm đầu: mắt nhìn đũa, đừng nhìn mặt rồng.

Vua cầm đũa lên.

Gắp thứ nhất. Gắp thứ hai. Gắp thứ ba.

Rồi đôi đũa đặt xuống, thẳng hàng, ngay ngắn.

Trong bát còn lại một góc.

Ta bưng bát ấy đi, không thấy nó gần nguyên như sáu năm nay nữa. Ta thấy nó là một bát canh có người nấu, có người ăn, có người chừa phần. Và cả ba người ấy đang giữ im lặng cho nhau.

Gian điện trưa ấy không ai nói một câu.

Mà ta nghe được rất nhiều.

19

Chiều, A Điềm đón ta ở cửa bếp, mặt xịu xuống.

"Tỷ, sao thôi trò ba đĩa rồi? Muội còn nghĩ sẵn được sáu cái tên mới nữa nhé."

Ta xoa đầu nó.

"Có món, người ta không ăn bằng miệng."

Nó nghệt mặt ra nghĩ. Nghĩ chưa xong thì bị gọi đi nhặt rau, vừa chạy vừa ngoái lại, thế thì ăn bằng gì hả tỷ.

20

Ngày thứ chín, ty đưa xuống một tờ bản kê. Cuối tháng này, người đủ tuổi về quê đợt thu gồm bốn người.

Dòng thứ hai: Bạch, bếp chính.

Cả dãy bếp lặng đi. Riêng ông thản nhiên, bảo lệ đến tuổi thì về, ai chẳng đến lượt, có gì mà nhìn nhau thế.

Từ chiều ấy, ông bắt ta đứng bếp.

"Cải chần bỏ vào nước sôi già, đếm đến bao nhiêu?"

"Mười hai."

"Gừng."

"Thái cong."

"Nước canh sôi mấy lượt thì thả cải?"

"Hai lượt. Lượt đầu vớt bọt gừng."

"Muối bỏ lúc nào?"

"Lúc cải vừa mềm. Bỏ sớm cải thâm, bỏ muộn muối nổi."

"Ai dạy ngươi câu ấy? Già này chưa dạy."

"Ông nói mê lúc ngủ gật bên lò hôm kia. Ta đứng cạnh, nhặt được."

Ông trợn mắt nhìn ta, rồi cười phá lên, cười đến ho, bảo cái ty này đúng là toàn quân ăn trộm, trộm từ đời trước sang đời sau.

Ông nếm thìa canh ta nấu, mắt nhắm lại, lâu lắm.

"Gần giống." Ông nói. "Thiếu một vị."

"Vị gì ạ? Ông nói tên, ta nêm."

"Nêm không được." Ông đặt thìa xuống, cười, cái cười làm mặt ông nhăn như quả táo phơi. "Vị ấy già này ăn trộm được của người ta, mà hai mươi năm cũng chưa gọi được tên. Giờ đến lượt ngươi ăn trộm lại của già này. Đời cái món này nó thế, truyền tay toàn bằng đồ ăn trộm."

"Ông về quê thật ạ?"

"Về chứ. Già này còn một khoảnh vườn ở quê, trồng cải tốt đấy." Ông lau tay, nhìn quanh cái bếp hai mươi năm của mình. "Ở đây, việc của già này xong rồi. Người dặn già này nấu, nay có người khác nấu thay. Mà đứa nấu thay lại đúng là người Tuy Dương, gừng thái cong sẵn từ trong tay. Ngươi bảo, có phải trời xếp không?"

Ta bảo trời xếp thì trời xếp. Cãi ông, ta chưa thắng lần nào.

21

Kỳ tế Thái Miếu qua trôi chảy. Ty thiện không ai bị gọi tên.

Hôm sau nữa, một đạo chỉ nhỏ xuống ty. Chỉ ngắn thôi, mà bà quản sự đọc xong phải đọc lại lần thứ hai.

Từ nay, mỗi bữa ngự thiện thêm một món, không chép vào thực đơn, gọi là món không tên. Món không tên do bếp ty tự liệu. Lệ riêng một dòng: người bưng phải nếm trước một thìa, nếm ngay trước bàn ngự, xong mới dâng.