MƯỜI TÁM TỆ ĐỔI LẤY TỰ DO

Tôi không biết câu nói ấy có thay đổi được gì hay không. Tôi cũng không cần cô ta chứng minh điều gì với tôi. Chuyện đã qua, tôi không muốn tiếp tục giữ mình ở lại trong đó.

***

Đầu mùa đông, công ty mới tổ chức một buổi tổng kết dự án. Người quản lý yêu cầu tôi trình bày quy trình kiểm soát hồ sơ mà tôi đã xây dựng trong mấy tháng qua.

Tôi chuẩn bị tài liệu, đánh dấu rõ người lập, người kiểm tra, người phê duyệt và thời hạn phản hồi. Mỗi hạng mục đều có lịch sử thay đổi, những phần chưa được xác nhận được ghi riêng, không ai có thể chỉ bằng một câu “đã xử lý” mà biến chúng thành hoàn thành.

Khi phần trình bày kết thúc, một đồng nghiệp hỏi:

“Nếu người phụ trách cứ không phản hồi thì sao? Chúng ta không thể để cả dự án đứng yên mãi được.”

Tôi đáp:

“Có thể đặt thời hạn nhắc nhở và cơ chế báo cáo lên cấp trên. Nhưng không nên tự ý quyết định thay người chịu trách nhiệm, rồi sau đó lại để người khác gánh hậu quả.”

Người quản lý gật đầu, ghi lại đề xuất.

Buổi họp diễn ra bình thường. Không ai chế giễu tôi vì đã ghi chép quá kỹ, cũng không ai nói tôi thiếu tinh thần đồng đội.

Trên đường về, tôi ghé cửa hàng trà sữa dưới ga tàu.

Nhân viên nhận ra tôi là khách quen, hỏi có muốn gọi món cũ không. Tôi gật đầu, rồi nhìn tờ hóa đơn trên quầy.

Mười tám tệ.

Con số ấy khiến tôi nhớ đến buổi chiều ở công ty cũ. Nhớ đến đôi tay run rẩy vì đói, những ánh mắt né tránh, và cảm giác mình phải giải thích cho cả thế giới rằng bản thân không phải kẻ trộm chỉ vì đã nhận một cốc nước uống được đưa tận tay.

Tôi cầm cốc trà sữa, bước ra ngoài.

Lần này, tôi không thấy cần phải dùng nó để chứng minh bất cứ điều gì.

Tôi uống một ngụm, thấy vị ngọt vừa phải, rồi chậm rãi đi về nhà.

***

Một năm sau ngày nghỉ việc, tôi nhận được thư mời tham dự buổi họp mặt của những nhân viên từng tham gia dự án Hằng Xuyên. Công ty cũ đã thay đổi bộ máy quản lý, còn dự án ấy được nhắc đến như một bài học về quy trình kiểm soát và trách nhiệm cá nhân.

Tôi không tham dự.

Tôi gửi lời chúc đến những người vẫn còn giữ liên lạc, rồi tắt máy tính để chuẩn bị bữa tối cùng mẹ.

Bà đang nhặt rau trong bếp, thấy tôi bước vào liền hỏi:

“Ngày mai con có phải đi làm sớm không?”

“Không ạ. Con vẫn có thể đưa mẹ đi chợ buổi sáng.”

Mẹ cười, bảo tôi đừng vì bà mà làm lỡ công việc. Tôi nói lịch làm việc đã được sắp xếp ổn thỏa, nếu có việc phát sinh thì tôi sẽ trao đổi trước với công ty.

Bà không hỏi thêm, chỉ đưa cho tôi một chiếc đĩa.

Bữa cơm hôm ấy có món cá mẹ thích, một đĩa rau luộc và bát canh nóng. Chúng tôi vừa ăn vừa nói những chuyện vụn vặt trong ngày. Không ai đặt điện thoại bên cạnh bát cơm. Không ai phải đứng dậy giữa bữa để xử lý một việc vốn không thuộc về mình.

Ăn xong, tôi rửa bát, lau khô tay rồi mở cửa sổ.

Gió lạnh thổi vào phòng. Trên bàn là cuốn sổ mới, trang đầu tiên chỉ có một dòng chữ:

“Công việc là một phần cuộc sống, không phải toàn bộ cuộc sống.”

Tôi từng nghĩ chỉ cần mình làm tốt hơn một chút, chịu khó hơn một chút, nhẫn nhịn hơn một chút, mọi người rồi sẽ nhìn thấy nỗ lực của mình.

Sau này tôi mới hiểu, sự tận tâm không thể thay thế cho một môi trường công bằng. Lòng tốt cũng không có nghĩa là phải luôn nói đồng ý. Và việc biết từ chối không khiến mình trở thành một đồng nghiệp tồi.

Tôi vẫn sẵn lòng giúp đỡ người khác. Khi đồng nghiệp cần hỗ trợ, nếu có thời gian và phù hợp với trách nhiệm của mình, tôi sẽ giúp. Nhưng tôi không còn dùng sự kiệt sức của bản thân để chứng minh rằng mình đáng được yêu quý.

Tôi cũng không còn đợi đến khi người khác công nhận mình bị đối xử bất công mới cho phép bản thân bước ra.

Điện thoại sáng lên. Một tin nhắn từ đồng nghiệp mới hỏi tôi có thể xem giúp một bảng số liệu vào sáng mai không.

Tôi trả lời:

“Được, sáng mai mình sẽ xem trong giờ làm nhé. Nếu cần gấp hơn, cậu báo người phụ trách để sắp xếp.”

Gửi xong, tôi đặt điện thoại xuống.

Ngoài cửa sổ, những ô đèn trong khu chung cư lần lượt sáng lên. Tôi pha một cốc trà nóng, ngồi xuống ghế, mở cuốn sách còn đọc dở.

Tôi không cần ai trả lại ba năm đã mất. Cũng không cần một lời xin lỗi muộn màng để bắt đầu lại.

Tôi chỉ cần từ hôm nay, mỗi khi nói “không”, tôi không còn thấy mình có lỗi.

Và mỗi khi nói “được”, đó sẽ là lựa chọn của chính tôi.

Cốc trà sữa năm ấy đã uống hết từ lâu.

Nhưng tôi vẫn nhớ cảm giác lần đầu tiên được ngồi yên, không phải vội vàng, không phải giải thích, không phải nhìn sắc mặt bất kỳ ai.

Hóa ra, tự do không phải là khiến những người từng làm tổn thương mình phải trả giá.

Tự do là khi cuộc sống của họ không còn quyết định mình được phép sống như thế nào.

Tôi khép cuốn sách, tắt đèn phòng khách và đi ngủ.

Ngày mai, tôi vẫn sẽ đi làm.

Nhưng lần này, tôi sẽ sống cuộc đời của mình.