Tôi trở thành “sinh viên có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn”

Phía sau là mấy người bạn trong lớp.
Tôi hỏi:
“Bố mời bao nhiêu người?”
“Không nhiều.”
“Bao nhiêu?”
“Hơn ba mươi.”
Tôi nhắm mắt.
“Bố…”
Ông lập tức nói:
“Bố hỏi trước rồi.”
Tôi mở mắt.
“Gì?”
“Bố hỏi từng đứa xem có muốn đi ăn không.”
“Không ép.”
“Không quay video.”
“Không tuyên truyền.”
“Hoàn toàn tự nguyện.”
Trình Mạn cười đến ngồi xổm xuống đất.
Ngay cả mẹ tôi cũng quay mặt đi cười.
Tôi bất lực.
“Bố nhớ kỹ thật đấy.”
“Chuyện của con bố phải nhớ chứ.”
Sau khi tốt nghiệp, tôi không về quê ngay.
Tôi vào một công ty thiết kế ở thành phố.
Lương tháng đầu tiên không cao.
Trình Mạn biết xong cười tôi suốt ba ngày.
“Tiểu thư bảy trăm mẫu đất đi làm công ăn lương.”
Tôi sửa:
“Đất của hợp tác xã.”
“Tiểu thư hợp tác xã đi làm công ăn lương.”
“…”
Tôi mặc kệ cô ấy.
Ngày nhận lương đầu tiên, tôi mua cho bố một đôi giày.
Mua cho mẹ một chiếc khăn.
Mua ông nội một bộ dụng cụ cắt cành mới.
Ông nội gọi video.
“Đắt không?”
“Không đắt.”
“Không đắt là bao nhiêu?”
Tôi báo giá.
Ông lập tức đau lòng.
“Mua cái này làm gì!”
Tôi cười.
“Có tiền không có nghĩa phải tiêu cho người khác xem.”
“Nhưng có tiền lương đầu tiên thì được tiêu cho người mình thương.”
Ông im lặng.
Sau đó quay mặt đi.
Một lát sau tôi nghe ông khoe với người bên cạnh:
“Cháu gái tôi mua đấy.”
Giọng to đến mức cả vườn chắc đều nghe thấy.
Tôi bật cười.
Mùa dương mai năm ấy, tôi xin nghỉ phép về nhà.
Vẫn căn nhà gạch cũ.
Vẫn những sọt tre.
Vẫn con đường đất năm nào.
Ông nội không chịu phá căn nhà ấy.
Ông nói sống quen rồi.
Thế nên chúng tôi sửa lại mái, gia cố tường, còn mọi thứ gần như giữ nguyên.
Tôi ngồi ở bậc cửa phân loại dương mai.
Mẹ chụp cho tôi một bức ảnh.
Góc chụp gần như giống hệt bức ảnh từng xuất hiện trong hồ sơ “sinh viên nghèo”.
Tôi nhìn hai bức ảnh đặt cạnh nhau.
Cùng một người.
Cùng một căn nhà.
Cùng những sọt quả.
Nhưng tôi không còn thấy khó chịu nữa.
Bởi vì cuối cùng tôi đã hiểu.
Một bức ảnh không thể nói một người nghèo hay giàu.
Một đôi giày cũ không thể nói một người thiếu tiền.
Một căn nhà cũ cũng không thể nói cuộc sống bên trong nó bất hạnh.
Con người luôn thích dùng vài chi tiết mình nhìn thấy để hoàn thành phần còn lại của câu chuyện.
Nhưng cuộc đời người khác chưa bao giờ là một bài điền vào chỗ trống.
Mấy năm sau, quỹ hỗ trợ của hợp tác xã ngày càng lớn.
Không chỉ hỗ trợ học sinh trong thôn.
Mà mở rộng sang vài xã lân cận.
Một mùa hè, tôi về nhà đúng lúc bố đang phỏng vấn một sinh viên xin học bổng.
Cậu bé ngồi rất căng thẳng.
Áo sơ mi đã cũ.
Giày bạc màu.
Bố hỏi vài câu về việc học.
Sau đó hỏi:
“Nếu nhận được hỗ trợ, cháu muốn dùng vào việc gì?”
Cậu bé lí nhí:
“Mua máy tính ạ.”
“Ngành gì?”
“Thiết kế.”
Tôi đang uống nước thì suýt sặc.
Bố nhìn tôi.
Tôi lập tức hiểu.
Ông hỏi:
“Con xem giúp được không?”
Tôi ngồi xuống.
Hỏi cậu bé cấu hình cần dùng.
Hỏi phần mềm.
Hỏi trường yêu cầu thế nào.
Nói chuyện một lúc, cậu bé bớt căng thẳng.
Cuối cùng cậu ngập ngừng:
“Chị ơi.”
“Hả?”
“Nếu nhận học bổng… có phải chụp ảnh không ạ?”
Tôi khựng lại.
“Không.”
“Có phải lên sân khấu kể hoàn cảnh không?”
“Không.”
“Có phải đăng lên mạng không?”
“Không.”
Cậu bé thở phào rõ rệt.
Tôi hỏi:
“Em không muốn người khác biết à?”
Cậu gật đầu.
“Bạn cùng lớp em không biết.”
“Vậy thì không ai cần biết.”
Cậu ngẩng lên nhìn tôi.
Tôi cười.
“Em nhận hỗ trợ không có nghĩa em nợ người khác câu chuyện của mình.”
Cậu bé im lặng vài giây.
Rồi cúi đầu thật sâu.
“Em cảm ơn.”
Tôi nhìn bóng lưng cậu rời khỏi văn phòng.
Bỗng nhớ lại mình của nhiều năm trước.
Cũng đứng trong một căn phòng.
Cũng có người nói muốn giúp tôi.
Chỉ khác là khi ấy, chẳng ai hỏi tôi có muốn hay không.
Chiều muộn, tôi lên núi.
Mặt trời đang lặn.
Những cây dương mai trải dài theo sườn đồi, lá cây bị ánh hoàng hôn nhuộm thành màu vàng nhạt.
Ông nội đã già hơn nhiều.
Ông ngồi dưới gốc cây, đội chiếc mũ rơm cũ.
Tôi ngồi xuống bên cạnh.
Ông đưa cho tôi một quả dương mai.
“Ngọt không?”
Tôi cắn một miếng.