Vua Chỉ Được Ăn Ba Gắp, Nàng Dọn Một Món Thành Ba Đĩa

"Ta đang hỏi người nghĩ ra phép, không hỏi người nấu."

Ta quỳ đó, lưng lạnh toát.

Chữ trong lệ ta thuộc. Câu này không có trong lệ. Nhưng câu này đúng.

Ta có thể cãi rằng sáu ngày nay chính tay ta bưng, mắt ta trông từ bếp lên điện không rời nửa bước. Nhưng cãi thế là lấy mạng mình ra bảo lãnh cho cái mạng rồng.

Mạng ta, ta dám đặt. Mà ai cho phép ta đặt?

Ta mở miệng. Không ra tiếng.

14

Đúng lúc ấy, đầu dãy có tiếng hô.

Giờ ấy mỗi ngày, vua từ trai cung ôn lễ trở về, kiệu đi ngang sân ty thiện. Sáu năm nay kiệu chưa từng dừng.

Hôm nay kiệu dừng.

Tiếng chân khiêng kiệu khựng lại đều tăm tắp. Rồi tiếng rèm kiệu vén lên.

Bà quản sự quỳ cạnh ta, hơi thở đứt quãng. Sáu năm bà đứng dãy này, ta đoán bà cũng chưa từng thấy cảnh ấy.

Cả sân sụp xuống lạy. Ta dán trán xuống đất, chỉ nghe tiếng bước chân đi tới, dừng lại trước mặt.

"Gắp."

Một chữ, rơi giữa sân im. Không ai hiểu.

Đới công công khom lưng. "Bẩm bệ hạ, nô tài đang soát thực đơn kỳ tế, món này..."

"Ba gắp là lệ của trẫm." Vua nói. Giọng không cao, mà từng chữ nghe như đóng đinh xuống sân gạch. "Cải chần, trẫm ăn ba gắp. Canh gừng, ba gắp. Cải xào, ba gắp. Ba món, mỗi món đúng ba. Đới công công soát sổ sáu ngày, thấy trẫm sai chữ nào trong lệ?"

"Nô tài không dám..."

"Còn khâu thử độc." Vua nói tiếp, như đã đứng nghe từ đầu. "Từ mai, ba món ấy nếm chung một lượt, ghi chung một trang, người nếm ký tên. Sổ của ngươi sạch, mạng của trẫm trẫm giữ. Được chưa?"

Sân im đến mức nghe được tiếng than nổ trong lò.

"Nô tài tuân chỉ." Đới công công lạy xuống, rồi lúc ngẩng lên, vẫn kịp cắm lại một cây cờ. "Chỉ là sau kỳ tế, việc thực đơn đổi phép, theo lệ nô tài vẫn phải bẩm về Nội Vụ phủ một dòng."

"Bẩm đi."

Tiếng bước chân quay đi. Ta vẫn dán trán xuống đất, chỉ thấy vạt áo vàng lướt qua rìa mắt.

Vạt áo ấy dừng lại nửa nhịp trước chồng khay của ta, rồi mới đi hẳn.

Nửa nhịp. Người không làm nghề đếm sẽ không thấy.

Đới công công thì làm nghề soát. Lúc đứng dậy, ông nhìn ta một cái rất nhanh, cái nhìn của người vừa cộng xong một phép tính mà chưa muốn đọc đáp số.

15

Kiệu đi rồi, cả sân mới dám thở.

Lão Bạch đỡ ta dậy. Tay ông run hơn tay ta.

Ông nhìn theo hướng kiệu đã khuất, nói một câu không đầu không cuối.

"Sáu năm. Lần đầu già này thấy ngài mở miệng ở dãy này."

16

Đêm ấy ta không ngủ được.

Cây cờ của Đới công công còn cắm đó: sau kỳ tế, một dòng bẩm về Nội Vụ phủ. Một dòng của ông đủ cho phủ gọi ta lên hỏi. Muốn sống, trò ba đĩa phải có gốc gác đàng hoàng nằm sẵn trong giấy tờ của ty.

Ta xin bà quản sự cho vào kho ty, lục thực đơn cũ. Kho thực đơn xếp theo năm, mỗi năm một chồng, bụi phủ như tuyết mỏng.

Ta định bụng tìm xem xưa nay đã từng có ai tách món chưa. Có tiền lệ thì ta vin vào.

Ta lật từ chồng năm ngoái lật xuống. Càng lật càng thấy các đời quan ty mỗi người một nết chữ, mà cái nết chung là món nào cũng ghi cho thật kêu. Gà thành phượng, cá chép thành cẩm lý, đến củ cải cũng có tên hiệu riêng.

Lật đến nửa đêm, đèn cạn dầu một lần, châm lại.

Ta không tìm thấy tiền lệ. Ta tìm thấy một thứ khác.

Chồng dưới cùng, năm Vĩnh Hựu nguyên niên. Tháng đầu tiên của triều này. Thực đơn ngự mới toanh, món nào cũng là món lớn: yến, vây, hươu, gân.

Giữa những dòng chữ nắn nót ấy, chen vào một dòng chữ khác hẳn. Nét gầy, hơi nghiêng.

Canh cải nấu gừng.

Cạnh dòng ấy, quan ty năm xưa ghi chú một hàng chữ nhỏ: phụng chỉ, món này giữ trong thực đơn quanh năm, không được bỏ.

Ta ngồi thụp xuống giữa kho, tay còn dính bụi.

Phụng chỉ. Nghĩa là có một đạo chỉ dụ. Đạo chỉ ấy nằm ở tháng đầu tiên của một ông vua mới lên ngôi.

Ta lật thêm mấy tờ nữa. Tháng ấy chỉ dụ xuống ty thiện dày đặc: đổi giờ dâng trà, bớt một món hầm, thêm hai chân bưng khay, sửa lệ lĩnh than. Dòng canh cải nằm lẫn giữa những dòng vặt vãnh ấy, và không dòng nào chép vì sao.

Ta ngồi nhìn cái chỗ nằm lẫn ấy hồi lâu. Muốn giấu một tờ giấy cho kín, người ta không khoá nó vào rương. Người ta để nó nằm giữa hai chục tờ giấy chán ngắt.

Bao nhiêu việc lớn của một triều đại mở ra trong cái tháng ấy. Và ông vua trẻ đã dùng một trong những tờ chỉ đầu đời của mình để giữ lại một bát canh nghèo.

Rồi sáu năm, ngày nào cũng gọi nó lên bàn. Và ngày nào cũng chỉ ăn ba gắp.

Ta chợt nhớ hôm đối chất, Đới công công hỏi ta có biết mình phạm lệ gì không. Giờ ta mới biết cái lệ to nhất mà trò ba đĩa đã phạm.

Không phải lệ của ty. Là lệ của một người tự đặt cho chính mình, đặt bằng sáu năm nhịn thèm.

Ta ngồi giữa kho tối, nghe bụi rơi, biết mình đang đứng trước một cánh cửa nữa.

Lần này ta gõ.

17

Ta cầm tờ thực đơn cũ xuống bếp. Lão Bạch đang ủ lò cho sáng mai.

Ông nhìn dòng chữ gầy nghiêng ấy, không hỏi ta lấy đâu ra. Ông ngồi xuống bậc cửa, ngồi rất lâu, rồi vỗ vỗ vào chỗ trống bên cạnh.

"Hai mươi năm trước, già này còn là bếp phụ, nấu cho dãy nhà sau, chỗ ở của cung nhân phận thấp." Ông nói, mắt nhìn vào lò than. "Dãy ấy có một người, quê Tuy Dương. Phận thấp lắm. Thấp đến nỗi bếp chẳng buồn nấu riêng phần bà. Bà toàn tự nấu lấy ở góc bếp, đúng một món, cải nấu gừng. Gừng thái sợi cong như cái móc câu."

"Bà nấu cho ai ạ?"

"Cho con trai bà. Thằng bé ở với bà đến năm bảy tuổi thì được đưa đi nơi khác nuôi dạy. Lệ cung như thế. Con là của cung, không phải của mẹ." Ông cời than. "Từ đấy, mỗi lần thằng bé được phép sang thăm, bà lại nấu. Già này đứng bếp cạnh, xem trộm mãi mà học được. Bà biết, không mắng, còn dạy thêm: cải chần đếm mười hai, gừng phải cong, cong mới giữ nước."

"Rồi thằng bé lớn lên?"

"Lớn lên thì thưa dần.