BẢO MẪU TẬN TÂM NGUYÊN TẮC

Tôi đã quen với việc người khác gọi mình khi có chuyện. Nửa đêm có người sốt, tôi thức dậy. Người già ăn không ngon, tôi đổi món. Chủ nhà lo lắng, tôi giải thích từng chỉ số trong sổ. Tôi luôn cho rằng chỉ cần mình làm tốt hơn một chút, cẩn thận hơn một chút, thì mọi chuyện sẽ ổn.

Tôi từng quên mất rằng, dù có tận tâm đến đâu, một người cũng không thể thay thế cả gia đình, bác sĩ và tất cả những người có trách nhiệm.

“Cháu hiểu rồi ạ.” Tôi khẽ đáp.

Vài ngày sau, anh Trần mang về một tập tài liệu. Anh nói muốn cùng tôi lập một quy trình chăm sóc tại nhà, ghi rõ những việc người chăm sóc có thể làm, những dấu hiệu cần báo cho gia đình và những tình huống phải liên hệ nhân viên y tế ngay.

“Không phải vì tôi không tin chị,” anh giải thích. “Mà là vì tôi tin chị nên càng muốn mọi việc rõ ràng. Nếu sau này có người thay ca, họ cũng biết phải làm gì. Chị không thể ngày nào cũng ở đây mãi được.”

Tôi nhận tập tài liệu, trong lòng bỗng thấy nhẹ nhõm.

Tôi từng nghĩ nguyên tắc chỉ là những điều mình kiên quyết không nhượng bộ. Sau này tôi mới hiểu, nguyên tắc còn là cách sắp xếp công việc sao cho người khác có thể tiếp nối, để sự an toàn không phụ thuộc vào một cá nhân duy nhất.

Từ hôm đó, ngoài cuốn sổ ghi thuốc men và sinh hoạt của Giáo sư Trần, tôi bắt đầu viết thêm một cuốn sổ khác. Trong đó không ghi tên riêng của bất kỳ chủ nhà nào, chỉ ghi những kinh nghiệm nghề nghiệp, những sai sót cần tránh và những điều người mới vào nghề phải hỏi cho rõ trước khi nhận việc.

Tôi không ghi những thông tin riêng tư của người được chăm sóc. Những gì liên quan đến bệnh tình, thuốc men và chỉ định điều trị đều phải dựa trên hồ sơ của chính người đó và hướng dẫn của nhân viên y tế.

Cuốn sổ dày lên từng ngày.

Tôi không ngờ, chính nó lại đưa tôi đến một cơ hội mới.

## Chương tiếp: Giá trị của một người làm nghề

Một chiều cuối tuần, dì Lưu gọi điện cho tôi.

“Tiểu Vãn, cháu có rảnh không? Con gái của một người quen dì vừa nhận chăm sóc bố chồng sau khi ông ấy xuất viện. Cô bé ấy chưa có kinh nghiệm, trong nhà lại có mấy người mỗi người chỉ một ý. Cháu có thể nói chuyện với cô ấy một lúc không?”

Tôi hơi do dự.

Trước đây, mỗi lần nghe người khác gặp chuyện, tôi thường lập tức nhận lời, bất kể bản thân đang bận đến đâu. Nhưng bây giờ tôi đã học được cách hỏi rõ nhu cầu trước khi hứa.

“Dì cứ bảo cô ấy gọi cho cháu. Cháu có thể chia sẻ những điều cơ bản và khuyên cô ấy tìm người có chuyên môn phù hợp. Nếu tình trạng của bác trai phức tạp, vẫn phải nhờ nhân viên y tế hướng dẫn.”

Tối hôm đó, cô gái tên Tiểu Hà gọi điện. Giọng cô run run, vừa nói vừa khóc. Bố chồng cô mới xuất viện, người nhà thì sợ tốn tiền, người bảo cứ để ông nằm nghỉ, người lại bắt ông tập đi ngay. Cô không biết nghe ai.

Tôi không đưa ra lời khuyên vượt quá khả năng của mình. Tôi bảo cô lấy giấy xuất viện, danh sách thuốc và lịch tái khám ra trước, sau đó liên hệ bác sĩ điều trị để xác nhận những việc được phép làm, những dấu hiệu cần đưa ông đến viện. Tôi cũng nhắc cô rằng nếu gia đình không thống nhất, hãy đề nghị một buổi trao đổi có đủ những người liên quan, thay vì để người chăm sóc tự gánh trách nhiệm giữa những mệnh lệnh trái ngược.

Cô im lặng nghe, rồi hỏi:

“Chị ơi, nếu em làm nhiều như vậy mà nhà chủ vẫn cho rằng em chỉ là người giúp việc, em phải làm sao?”

Tôi nhìn cuốn sổ trên bàn.

“Em hãy làm tốt phần việc đã nhận, ghi chép rõ ràng, trao đổi thẳng thắn và giữ ranh giới. Nhưng đừng cố chứng minh giá trị của mình bằng cách làm mọi thứ, kể cả những việc không thuộc trách nhiệm hoặc vượt quá khả năng. Nếu điều kiện làm việc không an toàn, em có quyền đề nghị điều chỉnh hoặc chấm dứt công việc theo thỏa thuận.”

Đầu dây bên kia vang lên tiếng sụt sịt.

“Em cứ tưởng làm nghề này phải chịu đựng tất cả.”

“Không phải.” Tôi đáp. “Tận tâm không có nghĩa là chịu đựng vô hạn. Có trách nhiệm cũng không có nghĩa là một mình gánh hết hậu quả của người khác.”

Sau cuộc gọi ấy, tôi nghĩ đến chính mình của nửa năm trước. Nếu khi ấy có người nói với tôi những lời này, có lẽ tôi đã bớt tự trách bản thân hơn một chút.

Tôi bắt đầu dành ngày nghỉ để chia sẻ kinh nghiệm cho vài người làm công việc chăm sóc tại nhà. Chúng tôi không mở lớp dạy chữa bệnh, càng không tự ý hướng dẫn nhau thay đổi thuốc men. Chúng tôi chỉ cùng nhau học cách đọc hồ sơ bàn giao, ghi chép sinh hoạt, nhận biết những dấu hiệu bất thường cần báo ngay, bảo vệ quyền riêng tư và trao đổi công việc minh bạch với gia đình.

Mỗi người đến từ một nơi, có người từng chăm cha mẹ, có người mới vào nghề, có người đã làm hơn mười năm nhưng chưa từng được ai hướng dẫn bài bản.

Tôi nói với họ điều đầu tiên không phải là phải chăm sóc giỏi đến mức nào.

Tôi nói: “Trước khi nhận việc, hãy hỏi rõ tình trạng người được chăm sóc, phạm vi công việc, thời gian nghỉ, tiền lương, cách bàn giao và người chịu trách nhiệm khi có tình huống khẩn cấp. Đừng chỉ nghe một câu ‘cứ chăm tốt là được’ rồi tự mình đoán mọi thứ.”

Một chị lớn tuổi ngồi cuối bàn gật đầu liên tục. Chị nói trước kia mình từng nhận chăm một cụ ông mà không biết ông bị khó nuốt, đến khi cụ ho sặc mới hoảng hốt. May mắn lần ấy gia đình kịp đưa cụ đi khám, nhưng chị vẫn day dứt mãi.

Tôi không trách chị. Tôi chỉ cùng chị ghi lại những câu cần hỏi trong lần nhận việc sau.

Tôi hiểu rằng nghề này không thể chỉ dựa vào lòng tốt. Lòng tốt là điểm bắt đầu, còn kiến thức, quy trình, sự phối hợp và trách nhiệm mới giúp lòng tốt không biến thành sự bất lực.

## Chương cuối: Người chăm sóc cũng xứng đáng được tôn trọng